«فارن پالیسی»: سیاست‌های ترامپ در ونزوئلا می‌تواند منجر به تکرار فاجعه عراق و افغانستان شود

به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری دانشجو؛ مجله آمریکایی فارن پالیسی در مقاله‌ای هشدار می‌دهد که سیاست‌های دولت ترامپ می‌تواند فاجعه‌های عراق و افغانستان را در ونزوئلا تکرار کند. مقاله توضیح می‌دهد که تغییر رژیم با زور، غالباً شکست می‌خورد و کشورِ هدف را به سمت بی‌ثباتی و خشونت می‌برد وضعیتی که معمولاً از شرایط پیش از مداخله بدتر است.

ایالات متحده در تغییر رژیم‌ها رکورددار جهان است؛ بر اساس یک برآورد، در ۱۲۰ سال گذشته ۳۵ رئیس‌جمهور خارجی را سرنگون کرده است. این سابقه بر ترکیبی خطرناک از قدرت بی‌سابقه نظامی، فهرستی بلند از دشمنان ادعایی، و اعتمادی به نفس ــ که بارها اشتباه از آب درآمده ــ استوار است.

هیچ‌کس بیشتر از دونالد ترامپ شیفته استفاده از قدرت بزرگ‌ترین ارتش و اقتصاد جهان برای تحمیل خواست خود، تصرف سرزمین‌ها، حذف رقبا و حتی تحقیر متحدان «نابخرد» نبوده است. واشنگتن اکنون کارزار آشکار و پنهان خود برای برکناری نیکولاس مادورو، رئیس‌جمهور ونزوئلا، را گسترش می‌دهد؛ پس از آنکه ایران و یمن را هدف قرار داده و تهدیدهایی علیه نیجریه، مکزیک، پاناما، و حتی دانمارک و کانادا مطرح کرده است.

سرنگونی رهبران سایر کشورها آن‌قدر رایج شده که در میان دانشگاهیان اصطلاح خاص خود را دارد: FIRC، یعنی تغییر رژیم تحمیلی خارجی. طبق پژوهش الکساندر داونز، استاد علوم سیاسی دانشگاه جرج واشنگتن، آمریکا بین سال‌های ۱۸۱۶ تا ۲۰۱۱ حدود یک‌سوم از ۱۲۰ مورد سرنگونی رهبران خارجی در جهان را اجرا کرده است.

تغییر رژیم، مانند دیگر مداخلات خشونت‌آمیز، تقریباً هیچ‌گاه طبق برنامه پیش نمی‌رود. برخی از اقداماتی که ترامپ تهدید به انجام‌شان می‌کند ــ مانند حمله «شدید» به نیجریه با آن همه گروه مسلح و شکاف‌های قومی و مذهبی ــ پیشاپیش فاجعه‌بار به نظر می‌رسند. اما تجربه‌های گذشته باید به آمریکایی‌ها یادآوری کند که غرور سیاسی چه پیامدهای ویرانگری دارد؛ هم برای مردمان عادی و هم برای کل کشور.

نمونه روشن آن عراق است، «پرونده شماره ۳۴ تغییر رژیم خارجی آمریکا»، و گشت‌های نظامی سال ۲۰۰۶ که نویسنده از بغداد روایت می‌کند.

سه سال پس از برکناری صدام حسین ــ با استناد به ادعاهای دروغین درباره سلاح‌های کشتار جمعی ــ کوچک‌ترین نشانی از موج دموکراسی مورد وعده دولت بوش دیده نمی‌شد. در عوض، گشت‌های لشکر دهم کوهستان که خبرنگار همراه آنها بود، به عملیات شبانه برای جمع‌آوری اجساد تبدیل شده بود. هر شب، جنازه‌هایی از جوانان عراقی که در خیابان‌ها رها شده بود جمع‌آوری می‌شد؛ قربانیان جنگ داخلی فرقه‌ای که دولت بوش هرگز پیش‌بینی نکرده بود.

سرنگونی حکومت صدام و ساختار امنیتی سنّی سریع انجام شد؛ اما مدیریت خلأ قدرت و هرج‌ومرج پس از آن، به‌مراتب دشوارتر و خونین‌تر بود. بمب‌گذاری‌های انتحاری، خودروهای بمب‌گذاری‌شده، آدم‌ربایی و قتل‌های روزانه برای عراقی‌ها به زندگی عادی تبدیل شد.

در یکی از شب‌ها، کاروان آمریکایی هدف بمب کنار جاده‌ای قرار گرفت و چند سرباز جوان مجروح شدند. راننده عراقی که در نزدیکی بود با ضربه سرش کشته شد. بسیاری از قربانیان عراقی حتی به نام نیز شناخته نمی‌شدند؛ تنها زخم‌ها و طناب‌هایی که به دست‌هایشان بسته شده بود، هویتِ تراژیکشان را روایت می‌کرد.

اکنون ونزوئلا ممکن است ادامه همان سنت دیرینه مداخله‌گری آمریکا باشد. طبق پژوهش داونز، حدود ۲۰ مورد از ۳۵ تغییر رژیمی که آمریکا حمایت کرده، در آمریکای لاتین و حوزه کارائیب بوده است. در برخی کشورهای این منطقه، واشنگتن رهبران را بارها و بارها سرنگون کرده است؛ چنان‌که گویی دستگاه فروش خوراکی است که باید محکم لگد زد تا محصول مورد نظر بیرون بیاید. در سال ۱۹۵۴، آمریکا تنها در گواتمالا سه رئیس‌جمهور را یکی پس از دیگری ساقط کرد.

به گفته داونز، یک‌سوم تغییر رژیم‌های اجباری در جهان، ظرف ۱۰ سال به جنگ داخلی منجر شده‌اند. یکی از مسیرهای رایجِ فروپاشی، از بین رفتن کامل ساختارهای حکومتی است و تنها نیروهای امنیتیِ خشمگین و مسلح باقی می‌مانند. مسیر دیگر زمانی رخ می‌دهد که رهبر جدیدِ منصوب‌شده از خارج، بین مطالبات مردم و خواسته‌های حامی خارجی‌اش گرفتار می‌شود.

داونز می‌گوید: «مشکل تغییر رژیم این است که معمولاً درباره فردای آن فکری نمی‌شود. انگار هیچ‌کس نمی‌پرسد: برنامه چیست؟ شگفت‌آور است که دولت‌ها بارها همین اشتباه را تکرار می‌کنند؛ یا فکر نمی‌کنند چه خواهد شد، یا گمان می‌کنند برای ما اتفاق نمی‌افتد.»

دولت ترامپ مادورو را به همکاری با قاچاقچیان مواد مخدر متهم می‌کند، هرچند آمریکا نقش ونزوئلا در انتقال مواد مخدر به خاک خود را بسیار بزرگ‌نمایی کرده است. آمریکا بزرگ‌ترین ناو هواپیمابر خود را به منطقه اعزام کرده و ده‌ها نفر را در حملات به قایق‌های تندرو کشته است؛ قایق‌هایی که واشنگتن بدون ارائه سند مدعی است حامل مواد مخدرند.

در دور نخست ریاست‌جمهوری ترامپ، رویکرد آمریکا در حمایت از اپوزیسیون ونزوئلا شکست خورد. اکنون ترامپ دوباره به استقرار نیروهای نظامی و مأموران سیا متوسل شده است ــ یا برای ترساندن مادورو و وادار کردن او به کناره‌گیری، یا برای سرنگونی مستقیم او.